HPV ile İlişkili Ağız ve Boğaz Kanserleri: Doğru Bilinen Yanlışlar

HPV, toplumda oldukça yaygın görülen bir virüs grubudur. HPV ile karşılaşmak kanser olmak anlamına gelmez; enfeksiyonların önemli bir bölümü bağışıklık sistemi tarafından kontrol edilir veya temizlenir. Kanser riski, bazı yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı hâle gelmesi ve yıllar içinde hücresel değişikliklere yol açmasıyla ilişkilidir.

Halk arasında “HPV’ye bağlı ağız ve boğaz kanseri” ifadesi kullanılsa da bilimsel olarak en güçlü ilişki orofarinks kanserleriyle kurulmuştur. Orofarinks; bademcikleri, dil kökünü, yumuşak damağın bir bölümünü ve boğazın yan ve arka duvarlarını kapsar. HPV’nin gerçek ağız boşluğu kanserlerindeki rolü ise aynı ölçüde belirgin değildir.

HPV hakkında konuşurken bulaşın ne zaman veya kimden gerçekleştiğine ilişkin varsayımlardan kaçınmak önemlidir. Enfeksiyon uzun süre belirti vermeden kalabilir. Bu nedenle HPV pozitifliği, yakın zamanda bulaş olduğunu ya da bir ilişkide sadakatsizlik bulunduğunu göstermez.

HPV, enfeksiyon ve kanser aynı şey değildir

HPV’nin çok sayıda tipi vardır. Bazıları düşük riskli, bazıları ise kanser gelişimi açısından yüksek riskli olarak sınıflandırılır. HPV ilişkili orofarinks kanserlerinde en sık saptanan yüksek riskli tip HPV16’dır. Bununla birlikte yüksek riskli bir tiple karşılaşmak bile kişide mutlaka kanser gelişeceği anlamına gelmez.

Kanser gelişimi genellikle tek bir temasın doğrudan sonucu değildir. Daha çok yüksek riskli enfeksiyonun kalıcı olması, bağışıklık sistemi ve diğer kişisel etkenlerle birlikte uzun yıllar içinde hücrelerde değişiklik oluşturmasıyla ilişkilidir. Dolayısıyla HPV enfeksiyonu ile HPV ilişkili tümör tanısı birbirinden farklı durumlardır.

Tüm ağız ve boğaz kanserlerini HPV’ye bağlamak da doğru değildir. HPV ile yerleşik nedensel ilişki özellikle bademcik ve dil kökü gibi orofarinks bölgelerinde gelişen yassı hücreli kanserler için geçerlidir. Dudak, dilin ön kısmı, yanak içi ve ağız tabanı gibi ağız boşluğu bölgelerinde gelişen kanserlerde HPV’nin rolü daha sınırlı ve tartışmalıdır.

HPV nasıl bulaşır ve kimler risk altındadır?

Oral HPV geçişinin başlıca yolunun yakın ve cinsel temas olduğu düşünülmektedir. Oral seks öyküsü ve yaşam boyu cinsel eş sayısı gibi etkenler, toplum düzeyinde oral HPV ile karşılaşma olasılığıyla ilişkilendirilebilir. Ancak bu bilgiler tek bir kişinin enfeksiyon taşıyıp taşımadığını veya gelecekte kanser geliştirip geliştirmeyeceğini göstermez.

Günlük sosyal temas, aynı ortamda bulunma veya sıradan ortak eşya kullanımı belgelenmiş başlıca bulaş yolları olarak kabul edilmez. HPV çok yaygın olduğu için enfeksiyonu ahlaki bir değerlendirmeye dönüştürmek veya kişileri suçlamak tıbben doğru değildir.

Risk herkes için aynı değildir. Kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonu temel etkendir; yaş, bağışıklık durumu, tütün kullanımı ve başka kişisel etkenler de genel risk üzerinde rol oynayabilir. HPV ilişkili orofarinks kanseri hiç sigara içmemiş kişilerde de görülebilir. Buna karşılık sigara, baş-boyun kanserleri için bağımsız bir risk etkenidir ve HPV pozitif hastalığın klinik sonuçlarını olumsuz etkileyebilir. Yoğun alkol kullanımı da özellikle HPV negatif baş-boyun kanserlerinde önemli bir risk unsurudur.

  • HPV ile karşılaşmak yaygındır; kanser gelişmesi ise çok daha seyrektir.
  • Bir kişide HPV, tütün ve alkol gibi birden fazla risk etkeni birlikte bulunabilir.
  • Risk etkeni bulunması tanı anlamına gelmediği gibi, bilinen bir risk etkeninin olmaması da riski tamamen ortadan kaldırmaz.

HPV hakkında sık karşılaşılan yanlış inanışlar

Yanlış: “HPV varsa mutlaka kanser gelişir.” Doğrusu: Enfeksiyonların çoğu kansere dönüşmez. Esas risk, yüksek riskli HPV enfeksiyonunun uzun süre kalıcı olmasıyla ilişkilidir.

Yanlış: “HPV’ye bağlı kanser yalnızca ağızda çıkar.” Doğrusu: Baş-boyun bölgesinde en güçlü ilişki orofarinks, özellikle bademcikler ve dil kökü kanserleriyle kurulmuştur. Ağız boşluğundaki her kanser HPV ile ilişkili değildir.

Yanlış: “Sigara içmiyorsam boğaz kanseri olmam.” Doğrusu: HPV ilişkili orofarinks kanseri sigara kullanmamış kişilerde de ortaya çıkabilir. Bununla birlikte sigaradan ve aşırı alkolden kaçınmak genel baş-boyun kanseri riskinin azaltılması açısından önemlidir.

Yanlış: “HPV pozitifliği enfeksiyonun yeni bulaştığını kanıtlar.” Doğrusu: HPV yıllarca belirti vermeden kalabilir. Mevcut bir enfeksiyon veya HPV pozitif tümör tanısı üzerinden bulaşın zamanı ve kimden gerçekleştiği belirlenemez. Tanı, sadakatsizlik kanıtı olarak yorumlanmamalıdır.

Eş veya partner açısından ne anlama gelir?

Partnerler arasında HPV geçişi mümkündür; ancak hastanın partnerinde mutlaka enfeksiyon, kanser öncüsü değişiklik veya kanser gelişeceği düşüncesi doğru değildir. Çiftleri değerlendiren mevcut araştırmalarda eşte kanser gelişiminin olağan bir durum olmadığı görülmektedir. Bununla birlikte bu konudaki veriler sınırlıdır ve kişisel sağlık değerlendirmesinin yerine geçmez.

Uzun süreli partnerler geçmişte HPV ile zaten karşılaşmış olabilir. Bu nedenle bir kanser tanısından hareketle ilişkinin geçmişi hakkında çıkarım yapmak doğru değildir. Partnerin kendi yaşı, aşı durumu, tütün kullanımı, bağışıklık sistemi ve belirtileri gibi özellikler ayrı değerlendirilmelidir.

Partnerde geçmeyen boğaz yakınması, boyunda kitle, yutma güçlüğü veya başka şüpheli bir belirti yoksa yalnızca kaygı nedeniyle kanser varmış gibi düşünülmemelidir. Bununla birlikte kişisel riskler ve aşı uygunluğu aile hekimi, KBB uzmanı veya ilgili hekimle görüşülebilir.

HPV aşısı ve korunmanın rolü

HPV aşısı, aşının kapsadığı HPV tipleriyle oluşabilecek yeni enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olur. En yüksek koruyuculuk genellikle virüsle karşılaşmadan önce uygulandığında beklenir. Bununla birlikte aşı için uygunluk yalnızca çocukluk çağıyla ilgili bir konu değildir; yaşa, önceki aşılanma durumuna ve ulusal önerilere göre hekimle değerlendirme yapılabilir.

Aşı mevcut HPV enfeksiyonunu temizleyen veya gelişmiş bir kanseri tedavi eden bir ilaç değildir. Daha önce HPV ile karşılaşmış olmak da kişinin aşının kapsadığı bütün tiplerle karşılaştığı anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle bireysel aşı kararı sağlık profesyoneliyle birlikte verilmelidir.

Korunma yalnızca aşıdan ibaret değildir. Tütün ürünlerinden uzak durmak, alkol tüketimini sınırlamak, genel ağız ve diş sağlığına özen göstermek ve kalıcı belirtileri geciktirmeden değerlendirmek önemlidir. Bariyer yöntemleri HPV geçiş olasılığını azaltabilir ancak temas eden tüm bölgeleri kaplamadıkları için tam koruma sağlamaz.

  • Aşı, yeni HPV enfeksiyonlarını önlemeyi amaçlar.
  • Aşı mevcut enfeksiyonun veya kanserin tedavisi değildir.
  • Aşı yaşına ve dozlarına ilişkin karar güncel ulusal öneriler doğrultusunda verilmelidir.
  • Aşılanmış olmak, kalıcı belirtilerin değerlendirilmesi gereğini ortadan kaldırmaz.

Düzenli sağlık değerlendirmesi ve erken başvurunun önemi

Rahim ağzı kanserindeki tarama programlarına benzer şekilde, belirti göstermeyen toplumun tamamı için yerleşik bir ağız veya boğaz HPV kanseri tarama programı bulunmamaktadır. Ağızdan alınan HPV testleri de tek başına kişinin kanser olup olmadığını ya da ileride kanser geliştirip geliştirmeyeceğini güvenilir biçimde göstermez.

Düzenli sağlık ve diş hekimi kontrolleri genel ağız sağlığı açısından yararlıdır. Ancak orofarinksin bazı bölümleri, özellikle dil kökü ve bademcik çevresi, basit bir ağız muayenesinde bütünüyle görülemeyebilir. Kalıcı veya açıklanamayan yakınmalarda KBB değerlendirmesi bu nedenle önem taşır.

KBB muayenesinde ağız, boğaz ve boyun değerlendirilir; gerektiğinde ince bir kamera ile üst solunum ve sindirim yolları incelenebilir. Şüpheli bir bulgu saptanırsa görüntüleme veya biyopsi gibi ek incelemeler planlanabilir. Tümör dokusunda HPV ile ilişkiyi değerlendiren testler ise tanı ve tedavi planlamasının bir parçası olarak hekim tarafından seçilir.

Sık Sorulan Sorular

HPV öpüşmeyle bulaşır mı?

Oral HPV’nin başlıca geçiş yolunun yakın ve cinsel temas olduğu düşünülür. Öpüşmenin bağımsız rolü kesin olarak ortaya konmuş değildir. Günlük sosyal temasın başlıca bulaş yolu olduğu kabul edilmez.

Ne zaman KBB değerlendirmesi gerekir?

  • Boyunda iki haftadan uzun süren, büyüyen veya nedeni açıklanamayan bir şişlik ya da kitle varsa
  • Tek taraflı ve kalıcı boğaz ağrısı veya yutarken ağrı bulunuyorsa
  • Yutma güçlüğü, boğazda takılma hissi ya da beslenmeyi etkileyen yakınmalar varsa
  • Tek taraflı, açıklanamayan ve geçmeyen kulak ağrısı varsa
  • Bademciklerde belirgin asimetri, boğazda iyileşmeyen yara veya kanama fark ediliyorsa
  • Üç haftadan uzun süren ses değişikliği ya da ses kısıklığı varsa
  • Nedeni açıklanamayan kilo kaybı, kanlı tükürük veya giderek artan yakınmalar bulunuyorsa
  • Şikâyetler kısa süredir devam etse bile nefes alma güçlüğü, hızla büyüyen boyun şişliği veya belirgin kanama gelişirse acil sağlık değerlendirmesi alınmalıdır.

Sonuç

HPV yaygındır; HPV ile karşılaşan kişilerin büyük çoğunluğunda kanser gelişmez. Baş-boyun bölgesindeki en güçlü ilişki, ağız boşluğunun tamamından çok bademcik ve dil kökünü içeren orofarinks bölgesiyle kurulmuştur. HPV pozitifliği bulaşın zamanını veya kaynağını göstermez ve kişileri ya da ilişkileri suçlamak için kullanılmamalıdır.

Aşıyla korunma, tütünden uzak durma ve kalıcı belirtileri geciktirmeden değerlendirme risk yönetiminin temel parçalarıdır. Kişisel risk, test sonucu veya aşı uygunluğu konusunda karar verirken internetteki genellemeler yerine hekim değerlendirmesi esas alınmalıdır.

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişisel tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesi gerekir.